JEZUS IN DE LITURGIE
Mooie kerkdiensten, het is niet alles voor me maar ik hou er wel van. In mijn kerkelijke traditie is het nog (steeds en vooral) een taak van de voorganger om het programma (de liturgie) vorm te geven. Leuk, mooi om te doen, maar ook wel aanpoten.
Vooral als je Jezus, op dit moment de koning van hemel en aarde, een plek wil geven. In de gereformeerde liturgie staat de Zoon van God namelijk niet zo centraal. Jezus wordt vooral verondersteld. En dat komt praktisch misschien wel neer op ondergesteld, ondergewaardeerd. En daar zit de koning denk ik niet op te wachten.
Een gereformeerde kerkdienst kent veel elementen waarin Jezus geen (expliciete) rol speelt, maar dus wordt verondersteld.
1. Het votum (= de toewijding)
'Onze hulp is de naam van de HEER, die hemel en aarde gemaakt heeft.' Een prachtige zin uit Psalm 124. Wie de Bijbel kent weet dat alles door Jezus is ontstaan. Maar je bezingt hem niet aan het begin van een bijeenkomst van christenen. Jezus wordt direct al verondersteld. Bovendien denk ik dat de meeste christenen bij de HEER aan God de Vader denken. Niet aan zijn Zoon. Laat staan aan de Geest.
Dat vind ik vreemd. De apostelen en alle andere leerlingen van Jezus werden via Jezus in contact met God gebracht. In de liturgie gaat het vaak precies andersom: via God komen wij (eventueel) in contact met Jezus.
2. De psalmen
Ze worden vaak gezongen. Ik ben fan van de psalmen, maar dan wel in begrijpelijke en eigentijdse bewoordingen.
Ik vraag me soms af of de mensen in de kerk het gezicht van Jezus zien als ze deze liederen zingen. En of ze de psalmen mét (of in) Jezus zingen. Ik denk dat het veel gelovigen niet geleerd is.
Het begin van Psalm 139 kunnen de meeste gelovigen bijvoorbeeld lekker meezingen. Daar heb je voor je gevoel Jezus misschien niet eens bij nodig.
Maar zinnen als deze uit dezelfde psalm krijgt menig christen z'n keel niet uit. Of het moet onverschillig gebeuren. Die verzen worden dan vaak ook niet gezongen. Liturgen voelen die moeite ook wel aan en ontwijken de lastige oordeelsverzen. Met het fenomeen verzenplukkerij ('We zingen psalm 18: 1, 4, 9 en 15') als gevolg.
Dat kan dus niet. Een christen zou die oordeelszinnen - ingetogen en invoelend (en natuurlijk, soms kún je het gewoon even niet) - moeten kunnen zingen. Want het is de realiteit. Jezus zál de zondaars, zij die hem niet als Heer en koning erkennen, toch ombrengen? Gods toorn rust toch op hen die de Zoon niet willen gehoorzamen?
Of eh... zingen we die zinnen liever niet meer omdat ze zo kwetsend zijn voor niet-gelovigen, voor gasten in de kerk? Of kwetesend voor onszelf, en ons tere geloofsleven? Of zijn wij, christenen, misschien in een knuffelheer-evangelie gaan geloven dat laagdrempelig maar o zo saai is, en geen mens - gelovig of niet - zal inspireren?
Paulus roept gelovigen op God te aanbidden met psalmen, hymnen en liederen die de Geest hen ingeeft. Misschien is het wel een mooie verhouding: 1/3 psalmen, 1/3 hymnen, 1/3 liederen die de Geest u ingeeft. Waarom? Omdat dan 2/3 van de liederen direct over Jezus gaat. En er komt ruimte voor spontaniteit bij maar liefst 1/3 van de liederen tijdens een samenkomst. Oei, dat gaan sommige gereformeerden niet leuk vinden... ;-)
3. De wet
In veel kerken wordt 's morgens de wet uit Exodus 20 of Deuteronomium 5 voorgelezen. Mooie woorden. Toch voelen de 10 geboden ook wel ongemakkelijk, omdat christenen bijvoorbeeld structureel het vierde gebod overtreden. Christenen houden de sabbatdag namelijk niet. Op de zevende dag slapen ze uit, gaan ze shoppen of staan ze langs de lijn hun kinderen naar voren te schreeuwen.
Hier geldt, net als bij het votum en de psalmen, dat het oudtestamentische woorden zijn, vervuld in het leven van Jezus. Een veelal toegepaste kunstgreep is om de oude wetswoorden te vertalen naar het leven van Jezus. 'Zoals Israël ooit uit het Egyptische slavenhuis werd bevrijd, zo worden wij uit het slavenhuis van de zonde gered.' Leuk gevonden, ook zeker waar, maar het komt bij weinig mensen aan. Kunstgrepen werken niet (lang).
Waarom komt de wet niet aan? In de eerste plaats omdat de enigszins trouwe kerkganger dat soort zinnen-met-betreking-op-Jezus onderhand wel kent. In de tweede plaats omdat ik geen medechristen ken die gesneden beelden maakt of zich druk maakt om de ezel van zijn buurman. En in de derde plaats omdat de wet naar Jezus tóe leidt, en niet vanuit hem begint. Ik ben christen, Jezus is mijn leven, mijn koning (Heer) en God, dus ik wil heel graag dat het in de kerkdienst bij hém begint, ook als het over geboden en verboden gaat. Ik ben geen Jood die elke week Jezus via het Oude Testament moet ontdekken, laat staan dat ik mijn zonde via de wet moet gaan leren kennen. Ik ken hem (steeds beter) en ik wil steeds weer op hem teruggeworpen worden. In de ontmoeting met Jezus leer ik mezelf en dus ook mijn oude mens en mijn zonden kennen. Bovendien gaat Jezus eigen preek over de wet verder en dieper dan de 10 geboden, dus waarom niet de bergrede beetje bij beetje leren kennen en ontleden? Spannend, goed en - letterlijk - christelijk!
In de bestaande, gereformeerde liturgie begin je, als je nuchter kijkt, elke keer alsof je een Jood bent. Het kán wel (in Christus ben je namelijk aan het geestelijke Israël verbonden) maar het is m.i. een overschatting van de gemiddelde kerkganger. Die ziet Jezus echt niet in de '10 woorden van het verbond' (welk verbond trouwens?).
4. De preek (Oude Testament)
Ik ga er voor het gemak vanuit dat een Nieuwtestamentische preek over Jezus gaat of op basis van de vier levensbeschrijvingen van Jezus wordt gemaakt en gehouden. Bij Oudtestamentische preken kan het in de kerken anders gaan. Die gaan uiteraard over God (de HEER). Als je geluk hebt gaat het aan het eind nog over Jezus, maar voor de rest kan (het overgrote deel van) menig OT-preek in de christelijke kerk net zo goed in de moskee of synagoge gehouden worden.
Dat is trouwens wel een grappig spelletje als je de OT-preek wat aan de saaie of irrelevante kant vindt. Luister goed naar de preek, vul in plaats van God (of de HEER) 'Allah' in, en check of bovenstaande analyse klopt.
Ik hoop het natuurlijk niet, laat dat duidelijk zijn. En er zijn echt wel grefo-kerken te vinden waar (het verrijkende leven met) Jezus al veel meer centraal is komen te staan.
5. De gebeden
Christenen bidden vooral tot God de Vader, en terecht. Jezus leert het ze. De vraag is: ademen jouw persoonlijke en de gebeden in de (huis)kerk de geur en de woorden van Jezus? Merk je intimiteit (of sleur)? Gaat het vaker over wédergeboorte dan over het leven na je eerste geboorte? Merk je in je eigen woorden en in de woorden van je voorganger(s) dat God alleen in en door Christus benaderd kan worden? (Lees het OnzeVader bijvoorbeeld en ontdek dat je dit gebed alleen trots en hoogmoedig kunt bidden als je niets of weinig met Jezus hebt! Het is een gebed dat je kunt meebidden. Met Jezus.
6. De zegen
Voorgangers willen de kerkdiensten wel eens eindigen met de oudtestamentische zegen uit Numeri 6. Ik deed dat zelf ook wel eens. Ik ben ermee gestopt. Niet omdat het niet kan, wel omdat ik denk dat menig kerkganger zijn of haar koning Jezus dan niet voor ogen gesteld krijgt. Deze zegen houdt Jezus in de hemel. Terwijl hij en zijn woorden in je moeten gaan leven. Is juist dat niet de reden dat Paulus elke brief eindigt met een gebed om genade? De genade van wie? Precies.
'De genade van onze Heer Jezus Christus (en de liefde van God, en de eenheid met de heilige Geest) zij met jullie allemaal.'
Bron: www.davidheek.nl
In Jeremia 23:5-6 lezen we over Jeremia die profeteert over de komst van de Here Jezus Christus die hier 'de rechtvaardige spruit' en de 'HEERE ONZE GERECHTIGHEID'.
Deze titel refereert aan de Heer als Degene Die ons rechtvaardigt door Zijn rechtvaardigheid aan ons toe te schrijven. Het is een titel van het Nieuwe Verbond – en Jeremia profeteerde nogal wat over het Nieuwe Verbond.
Dit hoofdstuk is ook een fantastisch hoofdstuk voor alle predikers om te lezen, want er worden ook veel waarschuwingen gegeven voor een ieder om goed in de oren te knopen. Valse profeten worden hier ontmaskerd en afgekeurd. Zij waren valse profeten omdat ze niet de tijd namen om te luisteren naar wat God te zeggen had (Jeremia 23:18). Ze waren te lui om voor God te gaan staan en te wachten op Zijn Woord.
Er lopen veel valse profeten ronde in het christendom van vandaag de dag, die zoeken naar eer en geld voor henzelf. Ze profeteren valselijk over ingebeelde dromen waarvan ze beweren deze gedroomd te hebben.
Lees meer: Pas op voor valse profeten die arrogant zeggen “Zo spreekt de Here”
Mooie kerkdiensten, het is niet alles voor me maar ik hou er wel van. In mijn kerkelijke traditie is het nog (steeds en vooral) een taak van de voorganger om het programma (de liturgie) vorm te geven. Leuk, mooi om te doen, maar ook wel aanpoten.
Vooral als je Jezus, op dit moment de koning van hemel en aarde, een plek wil geven. In de gereformeerde liturgie staat de Zoon van God namelijk niet zo centraal. Jezus wordt vooral verondersteld. En dat komt praktisch misschien wel neer op ondergesteld, ondergewaardeerd. En daar zit de koning denk ik niet op te wachten.
Een gereformeerde kerkdienst kent veel elementen waarin Jezus geen (expliciete) rol speelt, maar dus wordt verondersteld.
Gisteren tekende ik voor een groep jongeren twee kolommen op een flipover.
In de eerste kolom schreef ik: 'Ik ben...'
In de tweede kolom schreef ik: 'God is...'
Daarna vroeg ik: 'Wie wil het invullen?'
Iemand, ik verzin de naam, vulde de eerste kolom in. 'Ik ben... Johan, ik ben student, ik ben 24 jaar, ik ben Nederlander, ik ben vriendelijk,' enz.
De groep zei over God in de tweede kolom: God is... heilig, rechtvaardig, Vader, schepper, almachtig, goed, liefde, enz.
'En nu Jezus,' zei ik. 'Waar zet je 'Jezus is...'?
Ben jij wedergeboren?
Is Jezus alles voor je?
Hou jij van hem?
Dit zijn vragen die ik een x-aantal jaar geleden van me zou hebben afgeschud met een verweer als 'te evangelisch' of 'te egocentrisch' of 'te mensgericht'.
Totdat God zelf me via anderen liet ontdekken dat het voluit Bijbelse vragen zijn. Het blijken zelfs vragen te zijn die je eerlijk voor jezelf moet beantwoorden als je ook maar enigszins geïntereseerd bent in het christelijk geloof, het christelijk leven, het koninkrijk van God en het eeuwige leven met hem.
Ik heb een mening. En een blog. Komt dat even goed uit.
Ik denk bijvoorbeeld dat een manifest niet helpt. Reden: het karakter van internet (iedereen ventileert er z'n eigen mening over, wat versnippering en krachtverlies oplevert) en de mens (we passen het stuk in in onze eigen visie. De PKN-top in hun visienota en de PKN-pioniers in de methode en visie die ze toch al aan het toepassen zijn.)
In het internetloze tijdperk kon je met een manifest op de proppen komen. Natuurlijk had toen ook iedereen er een mening over, maar de ventileersnelheid lag via de krant of via mond-tot-mond toch stukken lager. Ik denk bijvoorbeeld dat Luthers 95 stellingen in ons internettijdperk niet het effect zouden hebben gehad als ze destijds hadden. Op Twitter, Facebook en in de krant hadden we er met z'n allen 23 geschrapt, 46 aangevuld, 11 aangepast en nog 96 bij bedacht.
In eerste instantie twitterde ik dat ik het manifest mooi vond. Omdat er een hernieuwd verlangen naar God en zijn goede nieuws in verwoord wordt. Bij nader inzien vind ik het ook een triest document. Iemand twitterde: 'Zo zo, de slager wil weer vlees verkopen.'
Maar weet je wat ik het vooral vind?
Ik vind het manifest naast aanstekelijk enthousiasme ook behoorlijk wat hoogmoed uitstralen. Het is geschreven door jonge theologen, waartoe ik mezelf ook reken. En mijn generatie blinkt uit in die zonde, al was het alleen maar omdat ze die moielijk toegeeft. Mijn generatie wordt grotendeels gedreven door de kennis die we denken (of voelen) opgedaan te hebben. Overal vandaan. In alle tijd die onze generatie heeft.
Een jaar geleden zou ik dit manifest ondertekend hebben, want het is grotendeels (in mijn kerk ontwaar ik andersoortige tekorten en fouten) ook van toepassing op de GKv waartoe ik behoor.
Waarom doe ik dat nu niet?
Omdat ik klaar ben met de (intellectuele) hoogmoed. Ik ga steeds vaker en makkelijker door de knieën. Godzijdank.
Midden in het mooi verwoorde verlangen proef ik veel kerkelijke maakbaarheid. Generatie 2.0 gaat doen (oké, wenst te doen) waarin generatie 1.0 niet geslaagd is, of in is blijven hangen. Ontstane kloven willen wij overbruggen. Met experimenten, nieuwe woorden, nieuwe vormen.
Roept God ons daartoe op? We denken het niet. We weten het wel zeker! Want wij zijn generatie 2.0.
En ik hoor het mezelf ook nog roepen. 'Het is dat we ons geroepen voelen, anders waren we allang weggeweest.'
Man man, kan het hoogmoediger? Wat moet de kerk, wat moeten de kerkleden toch ontzettend blij en dankbaar zijn dat wij, generatie 2.0, toch maar doorgaan. En niet weglopen.
Weet je wat ik nu denk als mensen iets als dit zeggen? Wanneer zijn wij, ieder persoonlijk, voor de laatste keer voor de Heer op de knieën gegaan?
Ik proef in het manifest wat ik in de eerste plaats bij mezelf proef. En vervolgens ook om me heen, in kerk en wereld. Een ontstellende tevredenheid met onszelf, onze gedachten, onze eigen generatie, onze visies, onze dromen.
De wereld, elke gemeente kent z'n eigen clubjes en groepen. De een noemt zich conservatief, de ander progressief, de een is pro-dit, de ander anti-dat, de een is 1.0, de ander 2.0.
En dat maakt allemaal niet uit, begrijp me goed. Maar het punt is dat we zo tevreden zijn met ons eigen groepje.
Is dat geen hoogmoed? Breed uitgesmeerde (vooral intellectuele) hoogmoed? Te zien in de generaties die niet meer (buiten) met de handen maar (binnen) hoofdzakelijk met het hoofd werken? Begonnen in 1.0, doorgewerkt in generatie 2.0? In mijzelf?
Ik lees dat de Heer nederigheid wil zien. Mijn vraag is: Afgezien van de vraag aan de PKN-synode, waar zie je die vereiste houding in het manifest terug?
En vooral breder dan het manifest: waar zie je die houding in de Nederlandse kerken en in jezelf terug?
David Heek www.davidheek.nl
Vrijdagavond, 8 juni, 19.25 uur. Voordat Przemyslaw Tyton, de zo-even ingevallen keeper van Polen, de strafschop stopt, knielt hij. Hij bidt voordat hij aan het werk gaat.
Orthodoxe gelovigen kunnen deze uiting op meerdere manieren beoordelen.
De een doet het, laat ik zeggen, afstandelijk-analytisch. 'Dit is een gevaarlijke vermenging van godsdienst en religie, met alle risico's van dien voor de christenheid.'
Een ander oordeel komt voort uit onkritische tolerantie. 'Dat moet-ie toch lekker zelf weten? Wees blij dát hij bidt en op die manier van de Heer getuigt.'
En een derde oordeel is om vanuit het eigen referentiekader (of het eigen gelijk) een dergelijke topsporter zonder pardon weg te zetten. Iemand als Tyton is dan een zondagontheiligende zondaar die zijn getrainde lichaam niet voor de Heer maar voor eigen eer gebruikt. 'Hij moet zich bekeren. En zo is 't!'
Dat kan anders. Moet ook anders. Beter, positiever en opbouwender. Voor jezelf en voor de wereld om je heen. Als je gedurende het EK of de Olympische Spelen weer verschillende topsporters God of wie dan ook ziet aanroepen, onthoud je dan eens van een oordeel over (het gedrag van) deze mensen. Oordelen schijnt sowieso niet gezond voor een mens te zijn. Daarbij weet je niet of je medemens zijn eigen hartochten aan het bevredigen is. Geen mens kan in Tytons hart kijken.
Veel vaker roept de Bijbel gelovigen juist op hun eigen (gebeds)leven onder de loep te nemen als ze de wereld bekijken. Ik denk aan Jakobus 4. In dat gedeelte haalt Jakobus de ongelovige wereld aan. Maar – en dan komt het – hij geeft de christenen op hun kop! 'Als júllie bidden, ontvangen júllie niets, omdat júllie verkeerd bidden: júllie willen alleen je eigen hartstochten bevredigen.' Dat de wereld verkeerd bidt, is niet meer dan een open deur. Jakobus' vraag is: 'Beste christen, hoe bid jij eigenlijk?'
Spiegelen is het gezonde alternatief voor oordelen. Leer ik, die voor de (sport)wereld moet bidden, ook mezelf.
'Is men lui en steekt men geen hand uit, dan zullen de balken het begeven en zal het dak beginnen te lekken.' Aldus Arie Slob, ruim een maand geleden, toen hij met een uitgesproken verwijzing naar Prediker 10 vers 18 een rake analyse gaf van het lange uitblijven van een grondige crisisaanpak. Tegelijkertijd gaf hij woorden aan een eindeloos Catshuisoverleg en de werkweigering van Geert Wilde(wee)rs (niet). Kortom, een sterk citaat.
Ik vraag me wel af of het verstandig en invoelend is om in een dergelijke setting de bron van je Bijbelcitaat vrij te geven. Paulus bijvoorbeeld deed dat buiten Israël ook niet. De reden is simpel. Niet-gelovigen, of ze nu Kamerlid zijn of niet, zullen waarschijnlijk hun wenkbrauwen fronsen, diep zuchten of ogenblikkelijk afhaken als gelovigen expliciet uit wat voor heilig boek dan ook citeren. In de kerk, onder gelijkgezinden, is het geen probleem om de vindplaats te benoemen. De wereld om je heen kan echter al snel denken: 'Die komt van een andere planeet. Laat 'm maar praten, dan leef ik verder op de mijne.'
Vast staat wel dat goede, pakkende teksten het gewenste effect kunnen sorteren. Een collega-scheidsrechter gaf me ooit een tekst mee om in een veel voorkomende spelsituatie te gebruiken.
Speler: 'Hé scheids, dat was een corner! Je moet fluiten, man!'
Scheids: 'Ik moet helemaal niks. Straks als ik thuiskom, dan moet ik weer van alles.'
Met een beetje geluk verandert een boze blik in een vriendelijk gezicht en leeft de speler nog met je mee ook. 'Is het echt zo erg, scheids?'
Ook een goede Bijbeltekst kan me helpen om de boel te sussen. Het komt regelmatig voor dat twee spelers na een stevig en pijnlijk duel elkaar de schuld geven. Escalatie dreigt. Met één zin kun je ze vaak al stilzetten. 'Mannen, kom op zeg, je weet toch dat alleen betweters ruzie maken?!'
Ook een sterke tekst trouwens voor aan de eettafel, op de werkvloer of in de Tweede Kamer...
Meer artikelen...
Subcategorieën
- Huwelijk en Seksualiteit
- Opvoeding
- Relaties
- Samenleving
- Kerkgeschiedenis
-
Nieuwe spiritualiteit
Nieuwe spiritualiteit
- Wetenschap
- Islam