Opvoeding

Zoeken naar onderwerpen in meer dan 100 christelijke websites

transparant.jpg
Open zoekscherm

Gemeenschap der heiligen

Waar was je toen mijn kind verdween?


Kerkverlating, een eenzaam verdriet?

Door Ton de Graaf en Christien de Ruyter

Als een kind de kerk (en God?) verlaat, verlaat het niet zijn ouders. Dat lijkt een open deur, maar de gevolgen van kerkverlating voor ouders, familie, vrienden, partner, het gezinsleven en… de kerk wordt makkelijk onderschat.

 

Margreet en Willem hebben vijf kinderen, twee van hen hebben met de kerk gebroken. Margreet vertelt: ’Onze oudste zoon heeft lang geworsteld met zijn (on)geloof. Hij had veel vragen en twijfels. Hij voelde zich vaak onbegrepen. Soms kon hij ronduit geërgerd reageren: ’Die dominee doet net of hij altijd alles weet! Het is geloof, weet je, dat betekent dat je niet zeker kùnt weten hoe het allemaal zit!’
Wat hebben we veel gepraat, gehuild. We zijn boos geweest op elkaar, op de kerk, op God. Maar we hebben ook geleerd het over te geven, naar elkaar te luisteren. En mogen ontdekken dat we, ondanks alles, zielsveel van elkaar houden. Daar is wel een hele periode over heen gegaan…”


Schuldgevoelens

Vooral Margreet heeft met God geworsteld. Willem kon het eerder loslaten. Maar toen dochter Maria een relatie kreeg met een ongelovige vriend en daardoor ook de band met de kerk verbrak, brak er iets bij Margreet. Ze werd overspoeld door schuldgevoelens die ze niet kon delen. “Ik probeerde hier in een gesprek met wijkgenoten eerlijk in te zijn, maar kreeg te horen dat ik het inderdaad beter anders had kunnen doen. Hoezo, anders?! Had ik niet net als alle andere moeders altijd Elly en Rikkert opstaan, de kleuterbijbel stuk gelezen en mijn kinderen aan God opgedragen? Goed voorbeeld doet goed volgen. Is het andersom ook waar? Als mijn dochter niet volgt, deugt dan het voorbeeld niet?”

Als je aan den lijve het verdriet en onbegrip ondervindt als je kind de kerk verlaat, is het belangrijk om te ontdekken hoe je je pijn kunt leren delen en hoe je hulp en steun kunt vragen bij je broeders en zusters in de gemeente. Het komt er dan op aan dat je de pijn van jezelf leert te benoemen en het niet alleen over je kind te hebben. Daarbij moet je je kwetsbaar op durven
stellen.
Margreet probeerde dat door over haar eigen schuldgevoelens te spreken. Helaas reageerde haar omgeving daarop door haar schuldgevoelens te bevestigen en te benoemen als schuld. Maar er is een groot verschil tussen schuld en schuldgevoel. (Zie het artikel: ‘Loslaten en toch verbonden blijven’ van Corrie Blijdorp, aflevering 2). Schuld en schuldgevoel lijken in het geval van Margreet door elkaar gehaald te worden.

 

Geen veroordeling

Tijdens de workshop op de themadag ‘Uit de kerk, uit het hart?!’ hebben we met de deelnemers gekeken naar wat er gebeurt met de persoon die achter blijft in de gemeente. Wat maakt die allemaal mee? In welk proces kom je als je kind wordt afgelezen als kerkverlater? Wat roept het bij je op als je denkt aan de gemeente waarbij je hoort als ouder van een kerkverlater? Om die vragen te kunnen en durven stellen en eventueel te beantwoorden, is veiligheid en begrip nodig. Geen veroordeling, dat doen ouders al snel genoeg zelf en vaak veel te veel.
 

Margreet en Willem leren al worstelend met de nieuwe gezinssituatie om te gaan. Willem vertelt: “Onze kinderen woonden alle vijf nog thuis toen onze zoon met de kerk brak. Opeens stonden alle vanzelfsprekendheden, zoals de besteding van de zondag, het gebed aan tafel en bijbellezen ter discussie. Wat is dan opgeefbaar en wat niet? Ik vind het een enorm gemis dat we niet meer als gezin de kerkdiensten bezoeken bijvoorbeeld. Een gesprek over wat me het meest beweegt, onze goede God die de bron van mijn leven is, is met twee van onze kinderen niet meer mogelijk. Dat is een enorm gemis en een groot verdriet.”
 

Dit gemis en het grote verdriet dat daarmee gepaard gaat, willen ouders ook binnen de gemeenschap der heiligen kunnen delen. En daarbij hoef je niet alle antwoorden te weten. Wie kan Gods plan doorgronden?
 

Luisterend oor

Ouders gaan door een proces, ieder op zijn en haar eigen manier en tempo. De ene ouder zal vertellen dat hij goed opgevangen is. Soms is een goed gesprek met een predikant al helpend en hebben ouders geen behoefte meer aan ondersteuning. De andere ouder kan er nog middenin zitten en erg emotioneel reageren. Juist dan komt naar voren hoe we elkaar nodig hebben en hoe we in liefde kunnen helpen. Dat luisterend oor, die arm om de schouder is zo onmisbaar!
 

Veel kinderen blijken in hun studententijd de relatie met de kerk (en met God?) te verbreken. Het komt nogal eens voor dat de studentenkerk wijst naar de gemeente waar de student vandaan komt (daar is het kwaad al geschied) en andersom. Wat kan de kerk leren van kerkverlaters?
Tijdens de workshop ‘De gemeenschap der heiligen, waar was die toen mijn kind verdween?’ stonden we uitgebreid stil bij de rol van de kerk bij kerkverlating. Margreet: “Die themadag in Amersfoort was voor mij heel goed. Het gaf mij geborgenheid en veiligheid, waarbinnen ik mijzelf durfde te zijn. Het was zo goed om er met verschillende ouders over te praten. Dit heb ik zo gemist in mijn leven. In de kerk, bij vrienden of familie wordt kerkverlating doodgezwegen of krijg ik de opmerking: ‘het komt vast wel goed’. Twee reacties waar ik niets mee kan….”
 

Mijltje meer

Wat er ook gebeurt, verlies nooit het contact met je kind! Dit advies kreeg Yvonne, moeder van een kerkverlater, al heel vroeg van haar vader. Maar, vraagt ze zich af, geldt dat ook niet voor de kerk? Voor al die kinderen van de kerk die te midden van de gemeente gedoopt zijn? Voor de kerk is de kous vaak af, als de onttrekking een feit is. Ouders blijven hun levenlang verbonden met hun kind en blijven er vaak mee worstelen. Als bij de doop van een kind ook de gemeente wordt aangesproken, mag de kerk na de onttrekking dan wel zo afstandelijk blijven? Of, mag het een mijltje meer zijn?
 

Is er in de kerk ruimte voor twijfelaars, voor Godzoekers, voor mensen die het allemaal niet zo zeker weten? Ook zij maken deel uit van de gemeenschap der heiligen. Het is belangrijk ook aan hen zorg te besteden, zelfs als zij zich ‘randkerkelijk’ of misschien wel ‘onkerkelijk’ gedragen.
Veel ouders vertellen dat ze hun kind adviseerden een gesprek met de predikant aan te gaan. Vaak blijkt dat voor kinderen een brug te ver. Willen ze geen contact, willen ze er niet over praten? Op uitzonderingen na blijkt dat kinderen er juist over willen praten, ermee worstelen als ze ontdekken dat geloven voor hen niet vanzelfsprekend is. Toch vindt een gesprek met de kerk niet altijd plaats. Dat is een gemiste kans voor de kerk.
Het advies van Yvonnes vader willen we projecteren op de kerk: lieve kerk, verlies nooit het contact met je kind! Nodig het uit, vanuit een luisterende houding, juist als het zich ‘onkerkelijk’ gedraagt. En heb geduld. In de geest van Jezus als hij ons oproept in Mattheus: en als iemand je dwingt één mijl met hem mee te gaan, loop er dan twee met hem op.


De gemeenschap der heiligen? Die was erbij toen mijn kind verdween. En dat was zegenend, zowel voor mij als ouder als voor mijn kind, de kerkverlater zelf. Wat zou het mooi zijn als we dat, naast het verdriet dat kerkverlating is, allemaal zo mogen beleven!
 

Praktische tips:

1. Veel jongeren worstelen met geloofstwijfel. Nodig randkerkelijke jongeren uit en geef ze, in een sfeer van veiligheid, gelegenheid om zich uit te sprekenhierover. Ga open met ze in gesprek zonder te willen overtuigen. Twijfelen doet iedere gelovige bij tijden. Sta naast elkaar.
2. Nodig kerkverlaters na verloop van tijd nog eens uit voor een gesprek. Kan de kerk hen nog iets bieden en wat kan de kerk leren van de kerkverlater?
3. Informeer bij ouders ook naar hun kinderen die de kerk verlaten hebben.
4. Durf je als ouders kwetsbaar op te stellen. Geef woorden aan je eigen verdriet. Kerkverlating mag geen taboe worden.
5. Durf je als gemeente kwetsbaar op te stellen. Het zijn ook jouw broers en zussen.
6. Veroordeel niet maar wordt bewogen door het verdriet van kerkverlating.
7. Blijf bidden en vertrouwen op God. Hij werkt altijd door om mensen te zoeken en te vinden. Kerkverlating hoeft geen Godverlating te zijn. Er is altijd hoop.


Volg jij mij!

In Johannes 21 wordt Petrus apart door Jezus aangesproken. In een confronterende en tegelijk liefdevolle ontmoeting wijst Jezus hem erop hoe zijn leven zal verlopen. Dan ziet Petrus Johannes staan en hij vraagt aan Jezus: “En wat gebeurt er met hem Heer?” Jezus’ antwoord is helder: “Dat is niet jouw zaak. Maar jij moet mij volgen!”
Daarmee leert Jezus ons ook een les: Het is niet jouw zaak wat er met jouw kind, je broer, je zus gebeurt. Laat het maar bij God. Maar jij: laat je niet afleiden door wat er allemaal gebeurt. Volg jij mij!


Ton de Graaf en Christien de Ruyter zijn kerkmaatschappelijk werkers bij de Driehoek.
Alle namen zijn gefingeerd; de meeste ouders gaven aan liever anoniem te blijven, vooral om de privacy van hun kinderen te kunnen waarborgen.